Έκθεση της Επιτροπής για την Ασφαλιστική Μεταρρύθμιση – Επίκειται μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος στη Γερμανία;

Η Γερμανία ενδέχεται μελλοντικά να αυξήσει το όριο συνταξιοδότησης, να περιορίσει τις ρυθμίσεις πρόωρης συνταξιοδότησης χωρίς μειώσεις και να εισάγει επιπλέον κεφαλαιακή εισφορά. Ωστόσο, δεν πρόκειται ακόμη για νέα νομοθετικά μέτρα, αλλά για συστάσεις επιτροπής για την περίοδο μετά το 2031. Η έκθεση εξετάζει ποιες αλλαγές τίθενται υπό εξέταση, γιατί το συνταξιοδοτικό σύστημα χρειάζεται μεταρρύθμιση και ποιες επιπτώσεις ενδέχεται να επιφέρει αυτή η πορεία για τα απασχολούμενα άτομα στη Γερμανία.

Μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος στη Γερμανία μετά το 2031 – τι προτείνει η επιτροπή;

Μακρύτερη επαγγελματική δραστηριότητα, επιπλέον εισφορά που θα επενδύεται στην κεφαλαιαγορά και λιγότερες εξαιρέσεις για πρόωρη αποχώρηση από την εργασία – αυτή θα μπορούσε να είναι η μελλοντική μορφή του γερμανικού συνταξιοδοτικού συστήματος. Ωστόσο, δεν αποτελεί ήδη αποφασισμένη μεταρρύθμιση ή ισχύον νομικό καθεστώς.

Η Επιτροπή Ασφάλισης Γήρατος υπέβαλε έκθεση με προτάσεις για την περίοδο μετά το 2031. Το έγγραφο καθορίζει την κατεύθυνση στην οποία θα μπορούσε να κινηθεί η συνταξιοδοτική πολιτική στη Γερμανία. Οι τελικές αποφάσεις ανήκουν στον νομοθέτη· επιμέρους συστάσεις δύνανται να τροποποιηθούν, να καθυστερήσουν ή να μην εφαρμοστούν καθόλου.

Η έκθεση παρουσιάζει τους τομείς στους οποίους παραπέμπουν οι συστάσεις, τις ομάδες που ενδέχεται να επηρεαστούν και τους λόγους για τους οποίους η επιτροπή δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην αύξηση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης.

Τα βασικά σημεία των προτάσεων περιλαμβάνουν:

• Σύνδεση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής,
• Κατάργηση της πρόωρης συνταξιοδότησης χωρίς μειώσεις μετά από 45 έτη ασφάλισης,
• Αύξηση του ελάχιστου ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης από 63 σε 64 έτη,
• Εισαγωγή υποχρεωτικής κεφαλαιοποιητικής ασφάλισης με εισφορά ύψους 2 % των αποδοχών,
• Ένταξη περαιτέρω ομάδων εργαζομένων στην ασφάλιση,
• Περιορισμός των ειδικών ρυθμίσεων για τα mini jobs,
• Βελτιωμένη προστασία για άτομα με χαμηλές συντάξεις,
• Περαιτέρω ανάπτυξη ψηφιακού συστήματος πληροφόρησης για μελλοντικές απαιτήσεις.

Ποια είναι η ουσιαστική σημασία της έκθεσης της συνταξιοδοτικής επιτροπής;

Η έκθεση επί του παρόντος δεν τροποποιεί ούτε το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης, ούτε τις εισφορές ούτε τις προϋποθέσεις απόκτησης δικαιώματος σε σύνταξη. Αποτελεί συλλογή συστάσεων ως βάση για μελλοντικές πολιτικές συζητήσεις και, κατά περίπτωση, για νομοθετικές εργασίες.

Η επιτροπή ανέλυσε όχι μόνο τη νόμιμη σύνταξη, αλλά συνολικά το σύστημα ασφάλισης γήρατος. Το έγγραφο πραγματεύεται, μεταξύ άλλων, το επίπεδο παροχών, τον χρονισμό συνταξιοδότησης, τη δομή χρηματοδότησης, την προστασία έναντι της φτώχειας τρίτης ηλικίας, την επέκταση του ασφαλισμένου πληθυσμού, την επένδυση μέρους των εισφορών και τον εκσυγχρονισμό της διοίκησης.

Αυτή η διάκριση είναι ουσιώδης. Τίτλοι όπως «Η Γερμανία αυξάνει το όριο συνταξιοδότησης στα 67,5 έτη» θα ήταν επί του παρόντος παραπλανητικοί. Η επιτροπή εισηγείται μόνο τη δημιουργία μηχανισμού που μετά το 2031 θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυτήν την εξέλιξη.

Οι συντάκτες της έκθεσης τονίζουν επιπλέον ότι οι προτάσεις πρέπει να εξετάζονται ως ενιαίο σύνολο μέτρων. Η παράταση της απασχόλησης συνδυάζεται με επιπλέον ιδιωτική πρόνοια, διεύρυνση του φάσματος των ασφαλισμένων και προστασία ατόμων με προβλήματα υγείας ή χαμηλά εισοδήματα.

Εξάλλου, δεν υπάρχει βεβαιότητα ότι οι παρουσιάζομενοι στην έκθεση υπολογισμοί θα επαληθευτούν με ακρίβεια στο μέλλον. Η επιτροπή επισημαίνει ότι τα μοντέλα υπολογισμών αποτυπώνουν τις δυνητικές επιπτώσεις μεταρρυθμίσεων, αλλά δεν υποκαθιστούν τις λεπτομερείς αναλύσεις που απαιτούνται για τη νομοθέτηση.

Γιατί απαιτείται αναπροσανατολισμός του γερμανικού συνταξιοδοτικού συστήματος;

Το βασικό ζήτημα είναι η αυξανόμενη αναλογία συνταξιούχων σε σχέση με τους απασχολούμενους. Στο αναδιανεμητικό σύστημα, οι τρέχουσες εισφορές των εργαζομένων χρηματοδοτούν τις παροχές των συνταξιούχων. Μεταβολή της σχέσης αυτών των ομάδων αυξάνει την πίεση στις εισφορές, τα δημόσια οικονομικά και το ύψος των συντάξεων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η επιτροπή, σε 100 άτομα ηλικίας 20 έως 66 ετών αναλογούν πρόσφατα 32 άτομα ηλικίας τουλάχιστον 67 ετών. Το μέγεθος αυτό προβλέπεται να φτάσει το 2030 σε 38 και μέχρι το 2040 σε 45 άτομα. Αυτό σημαίνει ότι στο μέλλον αναμένεται να αντιστοιχούν σε κάθε άτομο συνταξιοδότησης μόλις δύο άτομα εργασιακής ηλικίας.

Οι οικονομικές συνέπειες είναι εμφανείς στις προβλέψεις. Εάν διατηρηθεί το υπάρχον σύστημα, το ποσοστό εισφοράς στο νόμιμο συνταξιοδοτικό θα μπορούσε να αυξηθεί από 18,6 % σε 20,2 % το 2031, αργότερα σε 21,1 % το 2040 και 21,4 % το 2050.

Παράλληλα, το επίπεδο εξασφάλισης μετά τη λήξη του ισχύοντος ορίου προβλέπεται να μειωθεί από 48 % σε 46,4 % το 2040 και έως 46,1 % το 2050. Όσο μεγαλύτερο το χρονικό ορίζοντα της πρόβλεψης, τόσο μεγαλύτερες οι αβεβαιότητες, ωστόσο η τάση είναι σαφής: χωρία αλλαγές αναμένεται αύξηση των χρηματοδοτικών αναγκών με ταυτόχρονη σχετική μείωση παροχών.

Δεν είναι εφικτό να διασφαλιστούν μακροπρόθεσμα χαμηλά ποσοστά εισφορών, υψηλό επίπεδο παροχών και περιορισμένες κρατικές επιχορηγήσεις ταυτόχρονα. Η έκθεση εισηγείται την κατανομή των μελλοντικών βαρών σε απασχολούμενους, εργοδότες, συνταξιούχους, φορολογουμένους και έως τώρα μη ενταγμένες ομάδες.

”

Επισημαίνεται ότι η έκθεση αναπαράγει αποκλειστικά συστάσεις της επιτροπής και όχι ισχύον δίκαιο. Επίσης, δεν είναι βέβαιο αν τα προτεινόμενα μέτρα θα εφαρμοστούν. Τέτοιες εκθέσεις συνήθως λαμβάνονται υπόψη στη πολιτική διαδικασία και μπορούν να διαμορφώσουν τον προσανατολισμό μελλοντικών μεταρρυθμίσεων, ενώ σπανίως οι συστάσεις εισάγονται αυτούσιες στη νομοθετική διαδικασία. Συνεπώς, οι εξελίξεις πρέπει να παρακολουθούνται, ωστόσο αποφάσεις σχετικά με απασχόληση, εισφορές ή λήψη πρόωρης σύνταξης οφείλουν να εδράζονται στη σημερινή νομική κατάσταση και όχι στις συστάσεις.

Μπορεί το όριο ηλικίας για τη σύνταξη να αυξηθεί άνω των 67 ετών;

Ναι, η επιτροπή προτείνει την αύξηση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης μετά το 2031, σύμφωνα με την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής. Δεν ορίζεται, ωστόσο, συγκεκριμένο ηλικιακό όριο για όλες τις μελλοντικές γενιές.

Το τρέχον σχέδιο προβλέπει σταδιακή αύξηση του κανονικού ορίου συνταξιοδότησης στα 67 έτη για όσους έχουν γεννηθεί από το 1964 και μετά. Η έκθεση αναφέρεται στη διαχειριστική φάση που θα ακολουθήσει, δηλαδή κυρίως στους γεννηθέντες μετά το 1965.

Ο προτεινόμενος μηχανισμός βασίζεται στον λόγο 2:1. Κάθε επιπλέον έτος μέσου προσδόκιμου ζωής θα κατανεμηθεί ως εξής:

• οκτώ μήνες επιπλέον επαγγελματικής δραστηριότητας,
• τέσσερις μήνες επιπλέον περιόδου συνταξιοδότησης.

Σύμφωνα με τις τρέχουσες προβλέψεις, η ηλικία συνταξιοδότησης θα μπορούσε να αυξηθεί από 67 σε περίπου 67,5 έτη μεταξύ 2031 και 2041. Η επιτροπή συνιστά, ωστόσο, κάθε αλλαγή να προαναγγέλλεται με αρκετά χρόνια προειδοποίησης και να επανεξετάζεται τακτικά βάσει του πραγματικού προσδόκιμου ζωής. Η έκθεση προβλέπει επίσης εξαιρέσεις για πρόσωπα που λόγω υγείας δεν μπορούν να εργαστούν περισσότερο. Μετά από ατομική αξιολόγηση, θα μπορούσαν να συνταξιοδοτηθούν χωρίς περικοπές έως και δύο έτη νωρίτερα ή – σε περίπτωση ακόμη προγενέστερης αποχώρησης – να αναμένουν ανάλογα μειωμένες παροχές. 

Τι μπορεί να συμβεί με τη σύνταξη μετά από 45 έτη ασφάλισης;

Η επιτροπή προτείνει την κατάργηση της δυνατότητας πρόωρης συνταξιοδότησης χωρίς μειώσεις αποκλειστικά λόγω 45 ετών ασφάλισης. Η έναρξη της σύνταξης νωρίτερα θα παραμένει καταρχήν εφικτή, αλλά θα συνεπάγεται αντίστοιχα μειωμένες μηνιαίες παροχές.

Η ισχύουσα ρύθμιση επιτρέπει σε άτομα με ιδιαίτερα μεγάλο χρόνο ασφάλισης να συνταξιοδοτούνται πριν από τη συμπλήρωση του κανονικού ορίου. Για πρόσωπα που γεννήθηκαν το 1964 ή αργότερα, η σύνταξη χωρίς μειώσεις μετά από 45 έτη ασφάλισης είναι προσβάσιμη από το 65ο έτος της ηλικίας και μετά.

Σύμφωνα με την επιτροπή, από αυτό το προνόμιο επωφελούνται δυσανάλογα πρόσωπα με υψηλότερα εισοδήματα, σταθερή επαγγελματική διαδρομή και καλύτερη υγεία. Όσοι είχαν διακοπές λόγω φροντίδας παιδιών, ανεργίας, ασθένειας ή καθυστερημένης ένταξης στην εργασία, δυσκολεύονται σημαντικά περισσότερο να συμπληρώσουν τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης.

Σύμφωνα με την έκθεση, περίπου 30% των προσώπων που αποσύρθηκαν από το 2015 έκαναν χρήση της δυνατότητας πρόωρης συνταξιοδότησης χωρίς μειώσεις· η σύνταξη που εγκρίθηκε το 2025 ανήλθε κατά μέσο όρο σε 1.677 ευρώ – περίπου ένα τρίτο υψηλότερη από τη σύνταξη όσων αποχώρησαν πρόωρα με μειώσεις. Παράλληλα, η επιτροπή προτείνει την αύξηση της ελάχιστης ηλικίας συνταξιοδότησης για άτομα με μεγάλο χρόνο ασφάλισης από 63 σε 64 έτη και τη σταδιακή προσαρμογή αυτού του ορίου μαζί με το κανονικό όριο ηλικίας. Για τον προγραμματισμό της εξόδου στη σύνταξη καθίστανται επίσης σημαντικά, εκτός από τα έτη ασφάλισης, και το έτος γέννησης, το είδος της σύνταξης, η κατάσταση υγείας και οι μειώσεις στην περίπτωση πρόωρης λήψης παροχών.

Πώς μπορεί να διαμορφωθεί το ύψος της μελλοντικής σύνταξης;

Η επιτροπή επιδιώκει το συνολικό εισόδημα μιας μέσης συνταξιούχου να ανέρχεται τουλάχιστον στο 70% του προηγούμενου καθαρού εισοδήματός της. Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί εγγύηση ότι, αν εφαρμοστούν οι συστάσεις, η νόμιμη σύνταξη θα φτάνει μόνη της στο 70% του τελευταίου μισθού.

Η τιμή-στόχος θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη πολλές πηγές εισοδήματος:

• τη νόμιμη σύνταξη από τον Γερμανικό Ασφαλιστικό Φορέα,
• την επαγγελματική ασφάλιση γήρατος (επικουρική ασφάλιση),
• ιδιωτικά προγράμματα συνταξιοδότησης και αποταμιεύσεις για τη σύνταξη,
• τη μελλοντική νόμιμη κεφαλαιοποιητική σύνταξη,
• επιλεγμένες κοινωνικές παροχές.

Για άτομα με χαμηλό εισόδημα η επιδιωκόμενη αναπλήρωση πρέπει να είναι υψηλότερη, καθώς μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος κατευθύνεται σε βασικές δαπάνες. Η έκθεση τονίζει επίσης ότι τα 48% δεν σημαίνουν 48% του τελευταίου καθαρού εισοδήματος αλλά αντιστοιχούν σε υπολογιστική σύνταξη με 45 έτη ασφάλισης και μέσο εισόδημα. Για τον λόγο αυτό η επιτροπή εισηγείται τη δημοσίευση μιας διαφανούς καθαρής αναλογίας αντικατάστασης, που θα λαμβάνει υπόψη διάφορες εισοδηματικές ομάδες, έτη γέννησης και διακοπές απασχόλησης, ώστε να εκτιμάται καλύτερα το πραγματικό συνταξιοδοτικό εισόδημα.

Τι είναι η νόμιμη κεφαλαιοποιητική σύνταξη;

Η νόμιμη κεφαλαιοποιητική σύνταξη θα πρέπει να αποτελέσει υποχρεωτικό στοιχείο του δημόσιου συστήματος και να χρηματοδοτείται μέσω πρόσθετης εισφοράς ύψους 2% του μισθού. Τα κεφάλαια δεν θα χρησιμοποιούνται για τρέχουσες παροχές, αλλά θα επενδύονται σε ατομικό λογαριασμό που αποδίδεται στο ασφαλισμένο πρόσωπο.

Η εισφορά θα βαρύνει ισομερώς εργαζόμενους και εργοδότες. Με πλήρη συντελεστή, αυτό αντιστοιχεί ουσιαστικά σε 1% του μισθού από κάθε πλευρά.

Η επιτροπή προτείνει σταδιακή εφαρμογή – κατά 0,5 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως. Ως ενδεχόμενη ημερομηνία έναρξης αναφέρεται το 2028, ωστόσο αυτό αποτελεί απλώς μέρος της σύστασης και όχι δεσμευτικό χρόνο έναρξης ισχύος.

Οι πόροι θα διαχειρίζονται κεντρικά και θα επενδύονται ευρέως στην κεφαλαιαγορά, κατά το σουηδικό πρότυπο. Στόχος είναι η σταδιακή αύξηση των μελλοντικών παροχών· ωστόσο, σύμφωνα με την έκθεση, ιδιαίτερα ορατές επιπτώσεις αναμένονται μόλις μετά από 10–15 χρόνια αποταμίευσης. Η επιτροπή τονίζει επίσης ότι οι επενδύσεις ενέχουν κινδύνους και εισηγείται ευρεία διασπορά, μακροχρόνιο επενδυτικό ορίζοντα και διαχείριση χαρτοφυλακίου ανά ηλικία.

Ποιος θα μπορούσε μελλοντικά να ενταχθεί στη νόμιμη ασφάλιση;

Η επιτροπή προτείνει την επέκταση του συνταξιοδοτικού συστήματος κατά το δυνατόν σε όλες τις οικονομικά ενεργές ομάδες – όχι μόνο σε μισθωτούς, αλλά και σε αυτοαπασχολούμενους, κρατικούς λειτουργούς, βουλευτές και μέλη διοικητικών συμβουλίων. Ένα τέτοιο μοντέλο θα μείωνε τις διαφορές μεταξύ επαγγελματικών ομάδων και θα διευκόλυνε τη μετάβαση ανάμεσα σε μορφές απασχόλησης χωρίς αλλαγή συστήματος.

Η πλέον συγκεκριμένη σύσταση αφορά τους αυτοαπασχολούμενους. Οι νέες δραστηριότητες θα υπάγονται υποχρεωτικά στην ασφάλιση γήρατος, ενώ για ήδη δραστηριοποιούμενους θα παραμείνει επιλογή εξαίρεσης. Η ένταξη αυτής της ομάδας θα μπορούσε αρχικά να μειώσει την εισφορά κατά περίπου 0,5 ποσοστιαίες μονάδες και να αυξήσει το ποσοστό ασφαλιστικής κάλυψης κατά 0,5–0,6 ποσοστιαίες μονάδες· μακροπρόθεσμα το αποτέλεσμα αυτό αμβλύνεται, διότι οι νέοι ασφαλισμένοι αποκτούν ίδιο δικαίωμα παροχών.

Τι σημαίνουν οι προτάσεις για απασχολούμενους σε καθεστώς μίνι-εργασίας;

Η επιτροπή προτίθεται να καταργήσει τη δυνατότητα απαλλαγής από την ασφαλιστική υποχρέωση στη σύνταξη για τα μίνι-εργασιακά καθεστώτα και να περιορίσει τις φορολογικές και ασφαλιστικές ιδιαίτερες ρυθμίσεις για αυτή τη μορφή απασχόλησης. Εξαίρεση θα μπορούσε να ισχύσει για μαθητές.

Επί του παρόντος, πληθώρα προσώπων με μίνι-εργασία μπορεί να υποβάλει αίτηση απαλλαγής από την υποχρέωση πληρωμής ασφαλιστικής εισφοράς στη σύνταξη. Βραχυπρόθεσμα, αυτό οδηγεί σε ελαφρά υψηλότερο καθαρό εισόδημα, αλλά περιορίζει τα οφέλη της πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης.

Κατά την άποψη της επιτροπής, η μίνι-εργασία χάνει πολύ συχνά τον χαρακτήρα της ως δευτερεύουσας δραστηριότητας και μετατρέπεται σε μακροχρόνιο επαγγελματικό μοντέλο με περιορισμένη κοινωνική προστασία. Το πρόβλημα αφορά ιδίως άτομα που για μεγάλο χρονικό διάστημα απασχολούνται μόνο σε μικρής έκτασης θέσεις, αντί να ενταχθούν σε πλήρως ασφαλισμένη εργασία.

Η έκθεση προτείνει τα εξής:

• υποχρεωτική ένταξη των minijobs στην υποχρεωτική ασφάλιση συνταξιοδότησης,
• κατάργηση της δυνατότητας παραίτησης από την εισφορά συνταξιοδότησης,
• περιορισμός του ιδιαίτερου φορολογικού και εισφορολογικού καθεστώτος,
• τροποποίηση των ρυθμίσεων για τη μεταβατική περιοχή αμοιβών, δηλαδή τα midijobs.

Κατά την άποψη της επιτροπής, το τρέχον μοντέλο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο χαμηλών συντάξιμων εισοδημάτων, ειδικά όταν το minijob αποτελεί για πολλά έτη την κύρια πηγή βιοπορισμού.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι ρυθμίσεις για τα minijobs θα καταργηθούν άμεσα. Μια τέτοια αλλαγή θα ξεπερνούσε το πλαίσιο του συστήματος συντάξεων και θα είχε συνέπειες και για τη φορολογία, την ασφάλιση υγείας, την αγορά εργασίας και το κόστος των εργοδοτών.

Πώς επιδιώκει η επιτροπή τη μείωση της φτώχειας στην τρίτη ηλικία;

Η επιτροπή τονίζει ότι άτομα που έχουν καταβάλει εισφορές επί σειρά ετών θα πρέπει στην τρίτη ηλικία να λαμβάνουν υψηλότερο εισόδημα από εκείνα χωρίς αντίστοιχο ασφαλιστικό βιογραφικό. Προς το παρόν αυτό δεν συμβαίνει πάντα. Ακόμη και 45 έτη εργασίας με τον κατώτατο μισθό δεν επαρκούν ώστε η καθαρή νόμιμη σύνταξη να υπερβεί το επίπεδο της βασικής κοινωνικής ασφάλειας· μόνο το πρόσθετο της βασικής σύνταξης βελτιώνει την κατάσταση.

Για τον λόγο αυτό, η έκθεση προτείνει την εισαγωγή αφορολογήτου ποσού κατά τον υπολογισμό της σύνταξης για την παροχή βασικής κοινωνικής προστασίας, ακόμη και για άτομα χωρίς δικαίωμα σε βασική σύνταξη. Η επιτροπή επιδιώκει επιπλέον τον περιορισμό της αφανής φτώχειας ηλικιωμένων με απλούστερες διαδικασίες, καλύτερη συμβουλευτική και ευκολότερη ψηφιακή πρόσβαση στις παροχές.

Πώς θα χρηματοδοτηθούν τα μη άμεσα συναρτώμενα με εισφορές καθήκοντα;

Παροχές που εξυπηρετούν καθήκοντα συλλογικού χαρακτήρα θα πρέπει να χρηματοδοτούνται από φόρους και όχι από εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών. Η επιτροπή ζητά αυστηρότερο διαχωρισμό των δύο κατηγοριών δαπανών.

Η Γερμανική Συνταξιοδοτική Ασφάλιση δεν καταβάλλει μόνο παροχές που προκύπτουν άμεσα από τις καταβληθείσες εισφορές. Εκτελούνται επίσης από το κράτος μεταβιβασμένες κοινωνικές αρμοδιότητες. Μέρος των εξόδων καλύπτεται από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό, ωστόσο δεν υφίσταται ενιαία αναγνωρισμένη μέθοδος διαχωρισμού αυτών των δαπανών.

Ανάλογα με τον ορισμό που χρησιμοποιείται, η αξία των παροχών που δεν καλύπτονται άμεσα από εισφορές το 2023 ανήλθε σε περίπου 68–124 δισεκατομμύρια ευρώ. Την ίδια περίοδο οι ομοσπονδιακές επιχορηγήσεις στο σύστημα ανήλθαν σε περίπου 84 δισεκατομμύρια ευρώ.

Η επιτροπή προτείνει να καθοριστεί ποιες δαπάνες θα εξακολουθήσουν να βαρύνουν τη συλλογική ασφαλιστική κοινότητα και ποιες εξυπηρετούν συλλογικούς σκοπούς. Οι τελευταίες θα πρέπει στο μέλλον να καλύπτονται πλήρως από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό.

Η έκθεση προτείνει επίσης την μετονομασία του όρου ομοσπονδιακή επιχορήγηση, δηλαδή της επιχορήγησης από το ομοσπονδιακό κράτος, σε ομοσπονδιακό μερίδιο – Bundesanteil. Με τον τρόπο αυτό θα καταστεί σαφές ότι δεν πρόκειται για εθελοντική ενίσχυση του συστήματος, αλλά για χρηματοδότηση κρατικά μεταβιβαζόμενων αρμοδιοτήτων.

Προβλέπεται μείωση των τρεχουσών συντάξεων;

Η έκθεση δεν προβλέπει ονομαστική μείωση ήδη καταβαλλόμενων συντάξεων. Συγκεκριμένες συστάσεις μπορούν ωστόσο να οδηγήσουν στο να αυξάνονται οι συντάξεις στο μέλλον βραδύτερα σε σύγκριση με τη διατήρηση του τρέχοντος επιπέδου.

Μετά το 2031, σύμφωνα με την επιτροπή, θα επανενεργοποιηθούν μηχανισμοί που προσαρμόζουν την εξέλιξη των συντάξεων σε δημογραφικές μεταβολές και στον αριθμό των καταβαλλόντων εισφορές. Ένας από αυτούς είναι ο συντελεστής βιωσιμότητας.

Ο μηχανισμός λειτουργεί συνοπτικά ως εξής: Αν ο αριθμός των συνταξιούχων αυξάνεται ταχύτερα από τον αριθμό των ασφαλισμένων, η ετήσια αύξηση των συντάξεων είναι μικρότερη. Η επιτροπή προτείνει ενίσχυση αυτής της επίδρασης μέσω αύξησης της παραμέτρου Alpha σε 0,33.

Σύμφωνα με την έκθεση, μόνο αυτή η ενίσχυση του παράγοντα θα μπορούσε να μειώσει τον προβλεπόμενο συντελεστή εισφορών έως το 2040 κατά περίπου 0,5 ποσοστιαίες μονάδες και έως το 2060 σχεδόν κατά μία ποσοστιαία μονάδα. Ωστόσο, αυτό θα σήμαινε αυστηρότερο περιορισμό μελλοντικών αυξήσεων συντάξεων.

Η επιτροπή προτείνει, συνεπώς, την παράλληλη εισαγωγή μεταβατικού μηχανισμού. Όσοι συνταξιοδοτούνται μετά το 2031 θα λαμβάνουν αρχικά παροχή στο τρέχον επίπεδο του 48 %. Με την πάροδο του χρόνου, η κεφαλαιοποιημένη σύνταξη θα αναλάβει τον ρόλο της συμπληρωματικής κάλυψης. Στην πράξη δεν πρόκειται λοιπόν για μια απλή περικοπή, αλλά για αλλαγή του τρόπου με τον οποίο διαμορφώνεται η παροχή και αυξάνεται τα επόμενα έτη.

Πώς θα βοηθήσει ο ψηφιακός μετασχηματισμός στην προνοητική σχεδίαση της συνταξιοδότησης;

Η ψηφιακή πληροφόρηση συντάξεων θα πρέπει να παρέχει σε ένα σημείο όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα για τα μελλοντικά εισοδήματα τρίτης ηλικίας. Επί του παρόντος, τα δεδομένα για τη νόμιμη, επαγγελματική και ιδιωτική ασφάλιση συνταξιοδότησης είναι συχνά κατακερματισμένα.

Η επιτροπή προτείνει η Ψηφιακή Επισκόπηση Συντάξεων να εξελιχθεί όχι μόνο ως σύστημα πληροφόρησης, αλλά επίσης ως εργαλείο σχεδιασμού. Το σύστημα θα πρέπει να εντάσσει περισσότερες κατηγορίες ασφάλισης, μεταξύ αυτών την ασφάλιση δημοσίων υπαλλήλων, επαγγελματικά ταμεία καθώς και την προτεινόμενη κεφαλαιοποιημένη σύνταξη.

Ο χρήστης θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να λαμβάνει τις εξής πληροφορίες:

• πρόβλεψη μελλοντικών παροχών,
• επισκόπηση διαφορετικών πηγών συνταξιοδοτικής ασφάλισης,
• πληροφορίες για την προστασία σε περίπτωση ανικανότητας προς εργασία και θανάτου,
• απεικόνιση των αναμενόμενων πληρωμών τα επόμενα έτη,
• Ένδειξη για ένα πιθανό συνταξιοδοτικό κενό.

Η έκθεση συνιστά επίσης να καταστεί δυνατή η διενέργεια ανώνυμων στατιστικών αναλύσεων βάσει των συστημικών δεδομένων. Επί του παρόντος, οι αξιολογήσεις πραγματοποιούνται για μεμονωμένα πρόσωπα και δεν αρχειοθετούνται με τρόπο που να επιτρέπει την ακριβή αξιολόγηση της κατάστασης του συνολικού πληθυσμού.

Καλύτερη ενημέρωση δεν οδηγεί αυτομάτως σε υψηλότερη σύνταξη. Ωστόσο, μπορεί να καταδείξει έγκαιρα ότι η νόμιμη παροχή δεν επαρκεί για την κάλυψη των προγραμματισμένων δαπανών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο παρέχεται περισσότερος χρόνος για τροποποίηση του εύρους της απασχόλησης, συμπλήρωση ελλιπών ασφαλιστικών περιόδων ή για επιπρόσθετη αποταμίευση.

Ποια μέτρα μπορούν να ληφθούν ήδη τώρα;

Η πιο ουσιαστική ενέργεια συνίσταται στην επαλήθευση του ιστορικού ασφάλισης και στη διάκριση μεταξύ ισχυουσών ρυθμίσεων και πολιτικών συστάσεων. Δεν απαιτείται η αναμονή νέας νομοθεσίας προκειμένου να τακτοποιηθούν τα δεδομένα εκείνα που επηρεάζουν τη μελλοντική σύνταξη.

Συνιστώνται τα εξής συγκεκριμένα βήματα:

• να ελεγχθεί ο ασφαλιστικός βίος και να διασφαλιστεί ότι δεν λείπουν διαστήματα απασχόλησης,
• να επαληθευτούν περίοδοι ανατροφής παιδιών, ανεργίας, ασθένειας και φροντίδας μελών της οικογένειας,
• να εξεταστεί εάν σε απασχόληση τύπου «minijob» καταβάλλεται η ατομική εισφορά στη συνταξιοδοτική ασφάλιση,
• να τηρούνται ετησίως πληροφορίες σχετικά με μισθοδοσία και καταβληθείσες εισφορές,
• καταγραφή των δεδομένων που είναι διαθέσιμα στη Ψηφιακή Επισκόπηση Συντάξεων,
• ξεχωριστή εκτίμηση των νόμιμων, επαγγελματικών και ιδιωτικών δικαιωμάτων,
• να μην υπάρξει η παραδοχή ότι 45 έτη εργασίας εγγυώνται πάντα αυτόματα πρόωρη σύνταξη χωρίς μειώσεις.

Ποια θα μπορούσε να είναι η μελλοντική κατεύθυνση του γερμανικού συνταξιοδοτικού συστήματος;

Η κατεύθυνση που υποδεικνύει η έκθεση περιλαμβάνει μεγαλύτερη διάρκεια επαγγελματικής δραστηριότητας, ευρύτερη υποχρέωση καταβολής εισφορών και ενισχυμένη σημασία της κεφαλαιοποιημένης αποταμίευσης. Παράλληλα, η επιτροπή προτείνει καλύτερη προστασία για άτομα τα οποία, λόγω λόγων υγείας ή χαμηλών εισοδημάτων, ούτε μπορούν να εργαστούν αρκετά χρόνια ούτε να αποκτήσουν υψηλά δικαιώματα.

Δεν έχει ακόμη αποφασιστεί ποιες συστάσεις θα υλοποιηθούν. Αύξηση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης, αλλαγές στα minijobs ή η εισαγωγή πρόσθετης εισφοράς απαιτούν πολιτικές αποφάσεις, διαβουλεύσεις και νομοθετικές ρυθμίσεις. Η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει αρκετά έτη.

Αυτή τη στιγμή διακρίνονται δύο επίπεδα: ισχύουσα νομοθεσία και πιθανές μελλοντικές μεταρρυθμιστικές κατευθύνσεις. Οι εκάστοτε τρέχουσες διατάξεις πρέπει να ελέγχονται πριν από αποφάσεις για πρόωρη συνταξιοδότηση, παραίτηση από καταβολή εισφορών ή αλλαγές στη μορφή απασχόλησης.

Η έκθεση δεν εισάγει ούτε νέα δικαιώματα ούτε νέες υποχρεώσεις. Καθίσταται ωστόσο σαφές ότι το γερμανικό συνταξιοδοτικό σύστημα στο μέλλον θα στηρίζεται πιθανότατα σε ευρύτερη χρηματοδοτική βάση, μεγαλύτερη εργασιακή διάρκεια ζωής και συνδυασμό νόμιμων και κεφαλαιοποιημένων παροχών. Όσο νωρίτερα ελέγχεται το προσωπικό ιστορικό ασφάλισης, η πρόβλεψη σύνταξης και τα σχετικά φορολογικά έγγραφα, τόσο ευκολότερη η μελλοντική προετοιμασία λήψης αποφάσεων.

Συχνές Ερωτήσεις

Σημαίνει η έκθεση ότι στη Γερμανία ισχύουν νέοι συνταξιοδοτικοί κανόνες;

Όχι. Το έγγραφο περιέχει εισηγήσεις της επιτροπής για την περίοδο μετά το 2031. Δεν τροποποιεί το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης, το ύψος των εισφορών ή τις προϋποθέσεις θεμελίωσης δικαιωμάτων. Κάθε μεταρρύθμιση απαιτεί αυτοτελή νομοθετική πράξη και απόφαση του κοινοβουλίου.

Έχει ήδη αυξηθεί το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης σε 67,5 έτη;

Όχι. Η επιτροπή προτείνει απλώς έναν μηχανισμό, σύμφωνα με τον οποίο το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης θα συνδεθεί με το προσδόκιμο ζωής. Σύμφωνα με τις τρέχουσες προβλέψεις, το όριο αυτό μπορεί να μεταβληθεί από 67 σε περίπου 67,5 έτη μεταξύ 2031 και 2041.

Καταργείται η σύνταξη χωρίς περικοπές μετά από 45 έτη ασφάλισης;

Προς το παρόν όχι. Η επιτροπή εισηγείται την κατάργηση της ρύθμισης, ωστόσο οι ισχύουσες διατάξεις παραμένουν σε ισχύ. Στο μέλλον θα μπορούσε να είναι δυνατή μια πρόωρη έναρξη σύνταξης, αλλά με ανάλογη μείωση παροχών.

Θα αυξηθεί το ελάχιστο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 63 στα 64 έτη;

Προς αυτήν την κατεύθυνση κινείται η πρόταση της έκθεσης. Το όριο για τους μακροχρόνια ασφαλισμένους προβλέπεται να αυξηθεί στα 64 έτη και στη συνέχεια να μετακινείται περαιτέρω μαζί με το κανονικό όριο συνταξιοδότησης. Ωστόσο, δεν πρόκειται ακόμη για δεσμευτική αλλαγή.

Θα πρέπει οι εργαζόμενοι να καταβάλλουν πρόσθετη εισφορά 2%;

Προς το παρόν όχι. Η επιτροπή εισηγείται την εισαγωγή υποχρεωτικής κεφαλαιοποιημένης σύνταξης, η οποία θα χρηματοδοτείται με εισφορά ύψους 2% επί της αμοιβής. Το ήμισυ θα βαρύνει τους εργαζόμενους, το άλλο μισό τον εργοδότη. Το έτος 2028 που αναφέρεται στην έκθεση αποτελεί πρόταση και όχι δεσμευτική ημερομηνία.

Θα υποχρεωθούν οι αυτοαπασχολούμενοι στο μέλλον να ενταχθούν στη συνταξιοδοτική ασφάλιση;

Η Επιτροπή εισηγείται τη ρύθμιση αυτή για νέες αυτοτελείς δραστηριότητες. Άτομα που θα ξεκινήσουν αυτοαπασχόληση μετά την ορισμένη καταληκτική ημερομηνία θα υπάγονται στην υποχρεωτική ασφάλιση χωρίς δυνατότητα πλήρους παραίτησης. Για ήδη υφιστάμενες αυτοτελείς δραστηριότητες προβλέπονται ηπιότερες ρυθμίσεις στην έκθεση.

Μπορούν οι τρέχουσες συνταξιοδοτικές παροχές να μειωθούν;

Η Επιτροπή δεν προτείνει ονομαστική μείωση των τρεχουσών παροχών. Αντιθέτως, είναι δυνατή μια βραδύτερη αύξηση των μελλοντικών συνταξιοδοτικών πληρωμών, εφόσον ο αριθμός των συνταξιούχων αυξάνεται ταχύτερα από τον αριθμό των ασφαλισμένων που καταβάλλουν εισφορές. Ταυτόχρονα, η έκθεση προβλέπει μέτρα για τη σταθεροποίηση του επιπέδου των νέων συντάξεων από το έτος 2031.

Με ποια μέτρα προτείνεται προστασία των ατόμων με χαμηλές συντάξεις;

Η καταβολή εισφορών θα πρέπει να αποφέρει αναγνωρίσιμο όφελος και στους λήπτες βασικής κοινωνικής ασφάλισης. Η Επιτροπή προτείνει αφορολόγητο ποσό κατά τον υπολογισμό της σύνταξης ως προς το εισόδημα, καθώς και απλοποίηση της πρόσβασης σε παροχές στήριξης για άτομα που επί του παρόντος δεν λαμβάνουν δικαιούμενες παροχές.

Υπάρχει ήδη ανάγκη δράσης για υφιστάμενα σχέδια συνταξιοδότησης;

Μόνο βάσει της έκθεσης δεν προκύπτει ανάγκη δράσης. Αποφάσεις σχετικά με πρόωρη έναρξη σύνταξης, παραίτηση από καταβολή εισφορών ή μεταβολή μορφής απασχόλησης θα πρέπει να λαμβάνονται με βάση το ισχύον νομικό πλαίσιο. Ήδη υπάρχει η δυνατότητα ελέγχου του ασφαλιστικού ιστορικού, συμπλήρωσης ελλιπών περιόδων και προβολής πρόγνωσης μελλοντικών παροχών.